Kullanıcı girişi

4- Tahkik İçin Seyahat


Hadîs âlimleri bazan bir hadîsin, bazan bir âyetin, bazan da bir râvinin durumunu aydınlığa çıkarmak, ortadaki ihtilaf veya işkâli bertaraf etmek için seyahatler yapmışlardır. Bu çeşit seyahatlere, bazan bir hadîs, bazan bir kelime ve hatta bir tek harf için çıkıldığı olmuştur. Mesela diyar diyar dolaşmada en çok isim yapanlardan Mesruk ve Ebu Said´in tek harf için seyahat ettiği bilhassa belirtilir. Şam´ın ötesinden kalkıp Yemen´in ötelerine bir tek kelime için gitmeye değdiğini söyleyen Şâbî, talebesine bazan "bir tek hadîs" rivayet ettikten sonra: "Bunu sana bedâva veriyorum; halbuki, zaman oldu, araştırıp bundan daha az ehemmiyetli birşey (mesela bir kelime veya bir harf için (bin bir zahmeti göze alıp) Medîne´ye kadar giderdi" demiştir.

Hasan Basrî hazretleri der ki: "Ka´b İbnu Ucre´yi görmek için Basra´dan Kufe´ye gittim. Kendisine: "Sana ezâ geldiğinde kefâret olarak ne verdin?" diye sordum. "Bir koyun" diye cevap verdi."

Bu rivayet, Hasan-ı Basri hazretlerinin bir âyetin açıklık kazanması için seyahate çıktığını gösteriyor. Zira Ka´b İbnu Ucre, Hudeybiye Seferine çıkmış, ihram giyerek umre´ye niyet etmişti. Başı bitlenince fazla rahatsız oldu. Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) "kefâret ödeyerek traş olmasını söyledi". Bu hâdise üzerine şu âyet indi: "... İçinizde hasta olan veya başında rahatsız bulunan varsa, fidye olarak, ya oruç tutması, ya sadaka vermesi ya da kurban kesmesi gerekir" (Bakara: 2/196).

Ka´b İbnu Ucre başını traş etmiş, bu ihram yasağını işlemiş olmanın fidyesi olarak kurban kesmeyi tercih etmişti. Hasan-ı Basrî, hâdisenin fâilinden tahkikle, Ka´b (radıyallahu anh)´ın bir koyun kestiğini öğreniyor.

Said İbnu Cübeyr buna benzer bir tahkik hâdisesini anlatır:"

Kufeliler "Kim bir mü´mini kasden öldürürse cezâsı içinde temelli kalacağı cehennemdir..." (Nisa: 4/93) mealindeki âyet hakkında ihtilaf ettiler. Bu konuyu sormak maksadıyla İbnu Abbas´ı görmek üzere seyahate çıktım. Kendisini bulup sordum. Bana bu âyetin en son inen âyetlerden olduğunu, bunu nesheden herhangi bir âyetin inmediğini söyledi".

Herhangi bir hadîsi tahkik için yapılan bir seyahat örneğini Zeyd İbnu´l-Hubâb´tan kaydedeceğiz.[137] Zeyd: "Süfyân-ı Sevrî´nin Usâme İbnu Zeyd´den, O´nun da Mûsa İbnu Uleyye el-Lahmî´den, O´nun da babasından, Onun da Ebu Kays Mevlâ Amr´dan, Onun da Amr´dan, Amr´ın da Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)´den rivayet ettiği: "Bizimle ehl-i kitab´ın orucu arasındaki fark sadece sahur yemeğidir" hadîsini Süfyân-ı Sevrî´den dinledim. Meclisinden ayrılacağı sırada, bana birisi: Süfyan´a bu hadîs´i rivayet eden Usâme´yi Medine´de henüz hayatta biliyorum" dedi.

Ben hemen bineğime atlayıp Medine´ye gittim. Orada Üsâme´yi buldum. Senden Süfyan-ı Sevrî´nin rivâyet ettiği, senin de Musa İbnu Uleyye, O da babasından, O da Ebu Kays Mevlâ Amr´dan, O da Amr´dan, O da Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)´den rivayet ettiği: "Bizimle ehl-i kitab´ın orucu, arasındaki fark, sadece sahûr yemeğidir" hadîsi için geldim dedim.

- Evet, dedi. Bana Musâ İbnu Uleyye İbnu Rabâlı el-Lahmî, babasından, O da Ebu Kays Mevlâ Amr´dan, O da Amr İbnu´l-Âs´dan, O da Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)´den rivayet etti: "Bizimle ehl-i kitab´ın orucu arasındaki fark, sâdece sahûr yemeğidir" dedi.

Zeyd der ki: "Üsame´nin meclisini terkedeceğim sırada birisi bana: "Ona bu hadîsi rivayet eden Musa İbnu Üleyye´yi Mısır´da hayatta biliyorum" dedi. Hemen bineğime atlayıp Mısır´ın yolunu tuttum. Musa´yı bulup kapısına oturdum. Bana at üzerinde bir ihtiyar geldi. "Bir ihtiyacın mı var?" dedi.

- Evet, dedim, bana Süfyân-ı Sevrî´nin rivayet ettiği bir hadîs var, o Üsâme İbnu Zeyd´den, o da Senden sen de babandan, o da Ebu Kays Mevla Amr´dan, o da Amr´dan, o da Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)´den rivayet etmiştir: "Bizimle ehl-i kitab´ın orucu arasındaki fark sadece sahur yemeğidir"

Zeyd, evet dedi, bana babam, Ebu Kays Mevla Amr´dan, o da Amr´dan, o da Hz. Peygamber (aleylıissalâtu vesselâm)´den rivâyet etmiştir. Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdu ki: "Bizimle ehl-i kitab´ın orucu arasındaki fark sâdece sahur yemeğidir".

İşitilen hadîsi tahkik için gösterilen gayret ve yapılan seyahate son bir örneğimiz, Müemmil İbnu İsmâil´in, Kur´ân-ı Kerîm´deki her bir sûrenin

faziletiyle ilgili olarak Ubey İbnu Ka´ab vasıtasıyla Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm)´den yapılan rivâyeti tahkik için yaptığı seyahattır.

Der ki: "O hadîsi, (ismini verdiği) sika bir zat bana rivayet etmişti. Medâin´e gelip hadîsi rivâyet eden o zâtı buldum. Kendisine: "Hadîsi bana söyle, zirâ Basra´ya gideceğim" dedim. Bana:

- O hadîsi bize rivayet eden Şeyh Vâsıt´ta Ashâbu´l-Kasab arasında dedi.

Vâsıt´a geldim, o râviyi buldum. Kendisine "Ben Medâin´de idim. Sizden falanca şeyh bahsetti, ben Basra´ya dönmek istiyorum" dedim. Bana:

- Bu hadîsi kendisinden dinlediğimiz zât, el-Kellâ´da[138] dedi. Basra´ya geldim. Kella´da Şeyh´le karşılaştım. Ona: "Şu hadîsi bana rivâyet et. Abadan´a gitmek istiyorum" dedim. Adam:

"- Bu hadîsi dinlediğim zât Abadan´da" dedi. Abadan´a geldim. O şeyhi buldum. Kendisine: "Allah´tan kork, bu hadîsin hâli ne?" dedim ve sonra: Mâceramı anlatarak: "Medâin´e geldim, sonra Vâsıt´a, sonra Basra´ya gittim, en sonunda size gönderildim. Ben bunların hepsini ölmüş zannetmiştim. Şu hadîsin hikâyesini anlat bakayım!" dedim.

Bana şu cevabı verdi: "Onu bana kimse anlatmadı. Biz burada toplandık. Gördük ki, insanlar Kur´ân´dan yüz çevirmiş, herkes Ebû Hanîfe´nin fıkhı ve İbnu İshâk´ın Meğâzî´si ile meşgul. Biz de oturup Allah rızası için sûrelerin faziletiyle ilgili bu hadîsi uydurduk."

Hadîs´in el-İtkan´da kaydedilen vechinde bu uydurma işini itiraf eden kimsenin tasavvuf ehlinden müteşekkil bir cemaat içinde yer alan bir "şeyh" olduğu belirtilir. [139]


Yorumlar

Yeni yorum gönder

Bu alanın içeriği gizlenecek, genel görünümde yer almayacaktır.
  • Web sayfası ve e-posta adresleri otomatik olarak bağlantıya çevrilir.
  • İzin verilen HTML etiketleri: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <img> <b> <center>
  • Satır ve paragraflar otomatik olarak bölünürler.

Biçimlendirme seçenekleri hakkında daha fazla bilgi

CAPTCHA
This question is for testing whether you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.